ਭਾਰਤ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਅਤੇ ਸਿੱਖਾਂ ਦਾ ਯੋਗਦਾਨ
੧੫ ਅਗਸਤ ੧੯੪੭ ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਨੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਹਕੂਮਤ ਤੋਂ ਆਜ਼ਾਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਇਸ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੇ ਸੰਘਰਸ਼ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖ ਕੌਮ ਨੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਇਆ। ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਗ਼ਦਰ ਲਹਿਰ ਹੋਵੇ, ਸ਼ਹੀਦ ਭਗਤ ਸਿੰਘ, ਕਰਤਾਰ ਸਿੰਘ ਸਰਾਭਾ ਜਾਂ ਜਲ੍ਹਿਆਂਵਾਲਾ ਬਾਗ ਦਾ ਸਾਕਾ, ਸਿੱਖਾਂ ਨੇ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਲਈ ਆਪਣੀਆਂ ਜਾਨਾਂ ਹੱਸ ਕੇ ਕੁਰਬਾਨ ਕੀਤੀਆਂ। ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੀ ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ ਫਾਂਸੀ ਚੜ੍ਹਨ ਵਾਲਿਆਂ ਅਤੇ ਕਾਲੇ ਪਾਣੀ ਦੀਆਂ ਸਜ਼ਾਵਾਂ ਕੱਟਣ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਬਾਕੀਆਂ ਨਾਲੋਂ ਕਿਤੇ ਵੱਧ ਸੀ।
ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੀ ਭਾਰੀ ਕੀਮਤ: ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਉਜਾੜਾ
ਭਾਵੇਂ ਇਹ ਦਿਨ ਪੂਰੇ ਦੇਸ਼ ਲਈ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦਾ ਜਸ਼ਨ ਸੀ, ਪਰ ਪੰਜਾਬ ਅਤੇ ਸਿੱਖ ਕੌਮ ਲਈ ਇਹ ਆਜ਼ਾਦੀ ਬਹੁਤ ਵੱਡੇ ਉਜਾੜੇ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣੀ। ਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਧਰਮ ਦੇ ਆਧਾਰ 'ਤੇ ਵੰਡਿਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਦੋ ਟੁਕੜੇ ਕਰ ਦਿੱਤੇ ਗਏ। ਅੱਧਾ ਪੰਜਾਬ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਚਲਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਅੱਧਾ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਰਹਿ ਗਿਆ। ਇਸ ਵੰਡ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਅਤੇ ਭਿਆਨਕ ਕੀਮਤ ਪੰਜਾਬੀਆਂ ਨੂੰ ਆਪਣੀਆਂ ਜਾਨਾਂ, ਜ਼ਮੀਨਾਂ ਅਤੇ ਘਰ-ਬਾਰ ਛੱਡ ਕੇ ਚੁਕਾਉਣੀ ਪਈ।
ਲੱਖਾਂ ਜਾਨਾਂ ਦਾ ਨੁਕਸਾਨ ਅਤੇ ਬੇਘਰ ਹੋਣਾ
ਇਸ ਭਿਆਨਕ ਵੰਡ ਦੌਰਾਨ ਤਕਰੀਬਨ ੧੦ ਲੱਖ ਤੋਂ ਵੱਧ ਬੇਦੋਸ਼ੇ ਲੋਕ ਮਾਰੇ ਗਏ ਅਤੇ ੧.੫ ਕਰੋੜ ਤੋਂ ਵੱਧ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਘਰ-ਬਾਰ ਛੱਡ ਕੇ ਸ਼ਰਨਾਰਥੀ ਬਣਨਾ ਪਿਆ। ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੀਆਂ ਉਪਜਾਊ ਜ਼ਮੀਨਾਂ, ਵਪਾਰ ਅਤੇ ਸਦੀਆਂ ਦੀ ਵਿਰਾਸਤ ਛੱਡ ਕੇ ਖਾਲੀ ਹੱਥ ਇੱਧਰਲੇ ਪੰਜਾਬ ਆਉਣਾ ਪਿਆ। ਇਹ ਮਨੁੱਖੀ ਇਤਿਹਾਸ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਦਰਦਨਾਕ ਉਜਾੜਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ।
ਪਾਵਨ ਗੁਰਧਾਮਾਂ ਨਾਲੋਂ ਵਿਛੋੜਾ
ਇਸ ਵੰਡ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਡੂੰਘਾ ਜ਼ਖ਼ਮ ਸਿੱਖ ਕੌਮ ਦੇ ਹਿਰਦੇ 'ਤੇ ਇਹ ਲੱਗਾ ਕਿ ਸਾਡੇ ਅਨੇਕਾਂ ਇਤਿਹਾਸਕ ਗੁਰਦੁਆਰੇ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਸ੍ਰੀ ਨਨਕਾਣਾ ਸਾਹਿਬ, ਪੰਜਾ ਸਾਹਿਬ, ਡੇਰਾ ਸਾਹਿਬ (ਲਾਹੌਰ), ਅਤੇ ਕਰਤਾਰਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਸਾਥੋਂ ਵਿਛੜ ਗਏ। ਅੱਜ ਵੀ ਹਰ ਸਿੱਖ ਆਪਣੀ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਅਰਦਾਸ ਵਿੱਚ ਇਹਨਾਂ ਗੁਰਧਾਮਾਂ ਦੇ ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਦਰਸ਼ਨ ਦੀਦਾਰੇ ਦੀ ਦਾਤ ਮੰਗਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ੧੫ ਅਗਸਤ ਦਾ ਦਿਨ ਜਿੱਥੇ ਆਜ਼ਾਦੀ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਉੱਥੇ ਹੀ ਇਹ ਉਹਨਾਂ ਲੱਖਾਂ ਬੇਦੋਸ਼ੇ ਪੰਜਾਬੀਆਂ ਦੀ ਯਾਦ ਵੀ ਦਿਵਾਉਂਦਾ ਹੈ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇਸ ਵੰਡ ਦਾ ਸੰਤਾਪ ਹੰਢਾਇਆ।