ਸਿੱਖ ਦਸਤਾਰ ਦਿਵਸ
ਸਿੱਖ ਦਸਤਾਰ ਦਿਵਸ ਹਰ ਸਾਲ ੧੩ ਅਪ੍ਰੈਲ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ਵ ਭਰ ਵਿੱਚ ਸ਼ਰਧਾ ਅਤੇ ਸਤਿਕਾਰ ਨਾਲ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਪਵਿੱਤਰ ਦਿਹਾੜਾ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਦਿਵਸ ਨਾਲ ਜੋੜ ਕੇ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ੧੪੬੯ ਈਸਵੀ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਇਸ ਦਿਨ ਦਾ ਮੁੱਖ ਉਦੇਸ਼ ਸਿੱਖ ਕੌਮ ਦੀ ਸ਼ਾਹੀ ਪਹਿਚਾਣ, ਦਸਤਾਰ ਦੀ ਮਹੱਤਤਾ, ਮਰਿਆਦਾ ਅਤੇ ਵਿਰਾਸਤ ਨੂੰ ਸਮਾਜ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਉਜਾਗਰ ਕਰਨਾ ਹੈ। ਦਸਤਾਰ ਸਿੱਖ ਲਈ ਕੇਵਲ ਇੱਕ ਪਹਿਰਾਵਾ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਆਤਮ-ਸਤਿਕਾਰ, ਸਵੈ-ਅਨੁਸ਼ਾਸਨ, ਨਿਰਭਉਤਾ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਦੀ ਬਖਸ਼ਿਸ਼ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਹੈ।
ਇਤਿਹਾਸਕ ਪਿਛੋਕੜ
ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਦਸਤਾਰ ਦਾ ਬਹੁਤ ਉੱਚਾ ਅਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਸਥਾਨ ਹੈ। ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਉਪਦੇਸ਼ਾਂ ਰਾਹੀਂ ਮਨੁੱਖੀ ਸਤਿਕਾਰ, ਸਮਾਨਤਾ, ਪ੍ਰੇਮ ਅਤੇ ਨਿਰਭਉਤਾ ਦਾ ਸੰਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ। ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ ਅਤੇ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ ਜੀ ਨੇ ਵੀ ਸਿੱਖ ਮਰਿਆਦਾ ਨੂੰ ਸੁਦ੍ਰੜ੍ਹ ਕੀਤਾ। ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ ੧੬੯੯ ਈਸਵੀ ਵਿੱਚ ਖਾਲਸਾ ਪੰਥ ਦੀ ਸਾਜਨਾ ਕਰਕੇ ਦਸਤਾਰ ਨੂੰ ਸਿੱਖ ਦੀ ਅਨਿੱਖੜਵੀਂ ਪਹਿਚਾਣ ਬਣਾਇਆ। ਸਿੱਖ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਬਾਬਾ ਬੰਦਾ ਸਿੰਘ ਬਹਾਦਰ ਜੀ, ਭਾਈ ਮਨੀ ਸਿੰਘ ਜੀ, ਭਾਈ ਤਾਰੂ ਸਿੰਘ ਜੀ ਅਤੇ ਹੋਰਨਾਂ ਸੂਰਬੀਰਾਂ ਨੇ ਦਸਤਾਰ ਦੀ ਮਰਿਆਦਾ ਲਈ ਅਦੁੱਤੀ ਕੁਰਬਾਨੀਆਂ ਦਿੱਤੀਆਂ। ਮੁਗਲ ਅਤੇ ਹੋਰ ਹਮਲਾਵਰਾਂ ਨੇ ਦਸਤਾਰ ਸਜਾਉਣ ਵਾਲੇ ਸਿੱਖਾਂ 'ਤੇ ਅਤਿਆਚਾਰ ਕੀਤੇ, ਪਰ ਸਿੱਖਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਦਸਤਾਰ ਦੀ ਮਰਿਆਦਾ ਨਹੀਂ ਛੱਡੀ।
ਮਹੱਤਤਾ
ਦਸਤਾਰ ਸਿੱਖ ਦੀ ਸ਼ਾਹੀ ਪਹਿਚਾਣ ਹੈ, ਜੋ ਹਰ ਧਰਮ, ਜਾਤ, ਲਿੰਗ ਅਤੇ ਵਰਗ ਦੇ ਮਨੁੱਖ ਦਾ ਸਤਿਕਾਰ ਕਰਨ ਦਾ ਸੰਦੇਸ਼ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਸਿਰ ਦੀ ਸ਼ਾਨ ਹੋਣ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਮਨ ਦੀ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਵੱਲ ਸਮਰਪਣ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਵੀ ਹੈ। ਸਿੱਖ ਦਸਤਾਰ ਦਿਵਸ ਸਮਾਜ ਨੂੰ ਦਸਤਾਰ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸਕ, ਅਧਿਆਤਮਿਕ ਅਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਮਹੱਤਵ ਤੋਂ ਜਾਣੂ ਕਰਵਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਦਿਨ ਨੌਜਵਾਨ ਪੀੜ੍ਹੀ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਵਿਰਾਸਤ 'ਤੇ ਮਾਣ ਕਰਨ ਅਤੇ ਦਸਤਾਰ ਸਜਾਉਣ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਸਮਾਗਮ ਅਤੇ ਸੰਦੇਸ਼
ਇਸ ਦਿਨ ਵਿਸ਼ਵ ਭਰ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖ ਸੰਗਤਾਂ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੇ ਪਾਠ, ਕੀਰਤਨ, ਕਥਾ, ਅਰਦਾਸ ਅਤੇ ਪ੍ਰਭਾਤ ਫੇਰੀਆਂ ਦੇ ਸਮਾਗਮ ਕਰਵਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸਾਹਿਬਾਨ ਵਿੱਚ ਦਸਤਾਰ ਸਜਾਉਣ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਅਤੇ ਸਿੱਖੀ ਪ੍ਰਚਾਰ ਦੇ ਕੈਂਪ ਲਗਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਦਿਨ ਸਾਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਵਾਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਦਸਤਾਰ ਸਾਡੀ ਸ਼ਾਨ, ਵਿਰਾਸਤ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬਾਨ ਦੀ ਅਮਾਨਤ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਲਈ ਸਦਾ ਸੁਚੇਤ ਰਹਿਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਸਿੱਖ ਦਸਤਾਰ ਦਿਵਸ ਸਾਨੂੰ ਗੁਰੂ ਦੀ ਬਖਸ਼ਿਸ਼ ਦਾ ਧੰਨਵਾਦ ਕਰਨ ਅਤੇ ਦਸਤਾਰ ਦੀ ਮਰਿਆਦਾ ਨੂੰ ਸਦਾ ਕਾਇਮ ਰੱਖਣ ਦਾ ਸੱਦਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।